Zelden is een beursgang zo lang en zo luid aangekondigd als die van SpaceX. Het bedrijf van Elon Musk mikt op een notering rond 12 juni op de Nasdaq onder het symbool SPCX en draagt een waardering mee van rond de 1,75 biljoen dollar. Daarmee zou SpaceX vanaf de eerste handelsdag tot de grootste beursgenoteerde ondernemingen ter wereld behoren. Maar SpaceX is slechts de voorhoede. Anthropic maakte deze week bekend een registratiedocument bij de Amerikaanse toezichthouder te hebben ingediend, nog vóór aartsrivaal OpenAI, dat kort daarna volgt. Tel de drie bij elkaar op en er komt binnen enkele maanden al snel vier biljoen dollar aan nieuwe aandelen op de markt af, ongeveer zes procent van de hele Amerikaanse beurs. Een stroom van die omvang gaat niemand ongemerkt voorbij. En toch is niet de omvang van deze beursgangen het meest veelzeggende. Dat zijn de regels die er speciaal voor zijn herschreven.
Versnelde toegang
Normaal moet een nieuwkomer maanden tot een jaar op de beurs staan en aan winstgevendheidseisen voldoen voordat een index hem opneemt. Voor de huidige generatie reuzen-beursgangen is dat geduld losgelaten. Nasdaq versnelde de toegang tot de Nasdaq 100 naar vijftien handelsdagen, schrapte de minimumeis van tien procent vrij verhandelbare aandelen en versoepelde de behandeling van ondernemingen met een kleine vrije float. FTSE Russell gaat nog verder en laat voldoende grote nieuwkomers al na vijf handelsdagen toe. MSCI hanteert tien dagen voor zijn wereldwijde indices. Alleen S&P houdt de poort voorlopig het stevigst dicht: de consultatie sloot op 28 mei en een besluit volgt naar verwachting op 8 juni, maar zelfs een versoepeling van de zogeheten seasoning naar zes maanden betekent geen automatische opname in de S&P 500. Daar behoudt de indexcommissie nadrukkelijk haar discretie, juist om een gedwongen vraagconcentratie naar het voorbeeld van Tesla te voorkomen.
Gedwongen kopers
Achter die technische aanpassingen schuilt een eenvoudig mechanisme. Wereldwijd is meer dan dertig biljoen dollar gekoppeld aan indices waarvan de regels nu ter discussie staan; aan de Nasdaq 100 alleen al hangt meer dan zeshonderd miljard dollar aan beursgenoteerde fondsen. Zodra SpaceX wordt opgenomen, moeten al die passieve fondsen het aandeel kopen, ongeacht koers, waardering of overtuiging. Daarmee ontstaat precies het bezwaar dat critici tijdens de consultaties naar voren brachten: indexfondsen worden gedwongen kopers op het moment dat de markt nog geen betrouwbare prijs heeft kunnen vormen. De versnelde opname verplaatst de aankoop naar het punt van maximale aandacht en minimale prijsvorming.
Wie denkt dat de beursgang zelf de grote gebeurtenis is, kijkt naar het verkeerde moment. De aanvankelijke vrije float is klein, en daarmee ook het aanvankelijke indexgewicht. De potentiële aandelenstroom uit aflopende lock-ups aandelenstroom wordt in de rest van 2026 geschat op bijna vijfhonderd miljard dollar, met een nog groter bedrag in 2027. Voor de indexbelegger betekent dit dat het gewicht van het aandeel niet één keer verandert, maar in golven.
De koper van de index krijgt bovendien iets anders dan de krantenkoppen suggereren. SpaceX kent twee soorten aandelen: beursgenoteerde A-aandelen met één stem en niet-genoteerde B-aandelen met tien stemmen. Het bedrijf is daarmee een gecontroleerde onderneming, waarin de zeggenschap geconcentreerd blijft bij de oprichter. De indexbelegger levert kapitaal zonder noemenswaardige invloed. Tegelijk verdiept elke nieuwe reus de concentratie aan de top. Bij een float van vijftig procent zou SpaceX met bijna één procent gewicht direct tot de tien grootste namen in de MSCI World behoren en JPMorgan Chase van die plek verdringen. Tel daar de verwachte beursgangen van OpenAI, Anthropic en Databricks bij op, en de toch al smalle leiding van de wereldindex wordt nog smaller en nog technologischer. De kop van de markt bepaalt steeds meer het hele beeld.
Beleggen in de index
Ondanks de grote omvang blijft het aanbod beheersbaar. Een recordjaar aan beursgangen, met een verwachte tweehonderdvijfentwintig miljard dollar aan opbrengsten, komt neer op ongeveer één procent van de marktwaarde, onder het historische gemiddelde van anderhalf procent. De vraag vanuit bedrijven zelf, met dertienhonderd miljard dollar aan aangekondigde inkoop van eigen aandelen en bijna negenhonderd miljard aan overnames, vormt een stevig tegenwicht. De markt verteert dit aanbod dus waarschijnlijk zonder kleerscheuren.
De versnelde opname laat vooral zien wat passief beleggen in de kern is: je koopt wat je wordt voorgeschreven, in de volgorde die de indexsamensteller bepaalt, tegen de prijs die op dat moment toevallig geldt. Voor een aandeel dat al twee biljoen dollar waard heet te zijn nog voordat de eerste koers tot stand is gekomen, is dat een ongemakkelijke gedachte. De krantenkop is niet hetzelfde als het indexgewicht, en het indexgewicht is niet hetzelfde als de waarde. Wie zelf selecteert, kan de beursgang van SpaceX beoordelen op wat het bedrijf verdient, op de bestendigheid van zijn kasstromen en op de prijs die ervoor wordt gevraagd, en vervolgens besluiten te wachten, een deel te kopen of het over te slaan. De indexbelegger heeft die keuze niet. Dat is geen veroordeling van de index, want voor veel beleggers blijft dit de meest doelmatige route. De comfortabele eenvoud van beleggen in de index heeft echter een prijs, en die prijs wordt zichtbaar op precies zulke momenten als dit.
Photo by SpaceX on Unsplash